Mazeret izni denildiğinde çoğu kişi tek bir “3 günlük izin” kuralı olduğunu düşünür. Oysa özel sektörde 4857 sayılı İş Kanunu kapsamındaki çalışanlar için izin süresi, mazeretin türüne göre değişir. Evlilik, evlat edinme ve belirli yakınların ölümü için üç gün; eşin doğum yapması halinde beş gün; en az yüzde 70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinde ise belirli koşullarla yılda on güne kadar ücretli izin söz konusudur.
Bu nedenle “mazeret izni kaç gün?” sorusuna doğru cevap verebilmek için önce olayın ne olduğunu netleştirmek gerekir. Ayrıca özel sektör çalışanları ile devlet memurlarının izin süreleri aynı değildir; internette görülen 7 veya 10 günlük bazı süreler memur mevzuatına ait olabilir.
Özel sektörde mazeret izni süreleri
Bu süreler kanunda açıkça ücretli izin olarak düzenlenmiştir. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulaması çalışan lehine daha uzun süre tanıyabilir. Örneğin şirket evlilikte beş gün izin veriyorsa çalışan için daha iyi olan bu uygulama devam edebilir; kanundaki üç gün asgari hakkı ifade eder.
Evlilik izni kaç gün?
İşçinin kendi evlenmesi halinde üç gün ücretli mazeret izni vardır. Kanundaki düzenleme “işçinin evlenmesi” üzerinden kurulmuştur; çocuğunun veya kardeşinin evlenmesi özel sektör işçileri için aynı kanuni mazeret iznini doğurmaz. Şirket politikası ayrıca izin verebilir.
İzin tarihinin nikah günüyle nasıl ilişkilendirileceği işletmenin uygulamasında açık tutulmalıdır. Çalışan izni nikah gününden önce veya hemen sonra kullanmak isteyebilir. İK tarafında nikah tarihi, izin başlangıcı ve bitişi kayda geçirilirse sonradan “üç gün hangi tarihlerdi?” sorusu oluşmaz.
Yakın vefatında ölüm izni kaç gün?
Çalışanın annesi, babası, eşi, kardeşi veya çocuğunun ölümü halinde üç gün ücretli izin verilir. Kanundaki yakın listesi sınırlı olduğu için büyükanne, büyükbaba, kayınvalide veya kayınpeder gibi diğer yakınlar aynı hüküm kapsamında otomatik olarak yer almaz. İşveren isterse şirket prosedürüyle daha geniş bir yakınlık kapsamı tanımlayabilir.
Ölüm halinde çalışanların belgeyi hemen temin etmesi her zaman kolay olmayabilir. Uygulamada önce izin kaydı açılıp gerekli belgenin sonradan tamamlanması gibi insani ve pratik yöntemler tercih edilebilir. Ancak şirket prosedürünün herkese eşit uygulanması önemlidir.
Eşi doğum yapan işçiye kaç gün babalık izni verilir?
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında çalışan işçiye, eşinin doğum yapması halinde beş gün ücretli mazeret izni verilir. Burada sık görülen karışıklık, devlet memurlarındaki 10 günlük babalık izninin özel sektör için de geçerli sanılmasıdır. Özel sektör işçisi bakımından İş Kanunu’ndaki süre beş gündür; işveren daha uzun izin tanıyabilir.
Engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğun tedavisinde 10 gün izin
İşçinin en az yüzde 70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayanmak ve çalışan ebeveynlerden yalnız biri tarafından kullanılmak şartıyla bir yıl içinde toplu veya bölümler halinde on güne kadar ücretli izin verilir. Bu hak, klasik üç günlük mazeret izninden farklı koşullara bağlıdır.
Mazeret izni yıllık izinden düşülür mü?
Kanundan doğan ücretli mazeret izinleri yıllık ücretli izin hakkından ayrı izin türleridir. Bakanlığın açıklamalarında da yıl içinde kullanılan mazeret izinlerinin yıllık izinden mahsup edilemeyeceği belirtilir. Bu yüzden evlilik veya ölüm iznini “yıllık izinden üç gün düşelim” şeklinde kaydetmek doğru değildir.
Mazeret izni kaydı nasıl tutulmalı?
- İzin türü açıkça seçilmeli: evlilik, ölüm, doğum, evlat edinme veya çocuk tedavisi.
- Olay tarihi ile izin başlangıç ve bitiş tarihleri ayrı alanlarda tutulmalı.
- Gerekli belge varsa çalışan kaydına eklenmeli.
- İzin yıllık izin bakiyesinden düşülmemeli.
- Şirketin kanundan daha geniş bir hakkı varsa prosedürde açıkça yazılmalı.
Bu ayrım bordro ve devamsızlık raporları açısından da önemlidir. Çalışan ücretli mazeret iznindeyken normal bir devamsızlık gibi görünmemelidir. İK ekranında izin türlerinin birbirinden ayrılması, aylık raporların da daha anlaşılır olmasını sağlar.
Örnek senaryo: eşin doğumu cuma günü gerçekleşirse
Cuma günü eşi doğum yapan bir çalışan için beş günlük ücretli mazeret izninin hangi tarihlerde kullanılacağı işyerinin çalışma düzeni dikkate alınarak netleştirilmelidir. Hafta sonu çalışmayan ofis ile yedi gün vardiyalı çalışan restoran aynı takvimi kullanmayabilir. İzin kaydında yalnız “5 gün” değil, fiili başlangıç ve dönüş tarihi tutulursa bordro ve vardiya planı aynı bilgiye bakar.
Mazeret izni bordroda nasıl görünmeli?
Ücretli mazeret izni normal devamsızlık gibi ücret kesintisi doğurmamalıdır. Bordro sistemi izin kodunu doğru almadığında çalışan o ay eksik gün veya ücret kesintisi görebilir. İK ile bordro arasındaki veri akışında izin türünün, tarih aralığının ve ücretli/ücretsiz niteliğinin aynı olması bu nedenle önemlidir.
Şirket politikası kanundan daha geniş olabilir
Bazı şirketler ölüm izninin yakın kapsamını genişletir, evlilikte beş gün verir veya taşınma günü gibi ek mazeret izinleri tanımlar. Böyle bir politika varsa kanuni mazeretlerle şirket içi ek izinler ayrı kodlanmalıdır. Böylece raporda hangi iznin kanundan, hangisinin işveren politikasından kaynaklandığı anlaşılır ve çalışanlar arasında tutarlı uygulama sağlanır.
Belge istemek ile çalışanı zor durumda bırakmak arasında denge kurulmalı
Evlilikte evlilik belgesi, doğumda doğuma ilişkin kayıt veya çocuk tedavisinde sağlık raporu gibi belgeler izin türünün dayanağını gösterebilir. Ancak yakınını kaybeden bir çalışandan aynı gün belge beklemek insani olmayabilir. İşletme önce izni açıp belgenin makul sürede tamamlanmasına izin verebilir. Esas amaç hakkın doğrulanmasıdır; çalışanı gereksiz bürokrasiyle yormak değildir.
Mazeret izni günleri iş günü mü, takvim günü mü?
Kanundaki mazeret izinleri “gün” olarak düzenlenir; uygulamada olayın tarihi, işyerinin çalışma düzeni ve izin başlangıcı birlikte değerlendirilmelidir. Çalışanın vardiyası, hafta tatili veya olayın mesai dışında gerçekleşmesi gibi durumlar hesaplamayı etkileyebileceğinden şirket prosedüründe başlangıç mantığının açık yazılması yararlıdır. Özellikle vardiyalı işletmelerde yalnız standart pazartesi-cuma takvimine göre işlem yapmak hataya yol açabilir.
Mazeret izninde olayın gerçekleştiği tarih neden önemlidir?
Aynı olay için yıllık izin kullandırmak doğru mu?
Mazeret izninde yalnız toplam gün sayısını bilmek yetmez; iznin hangi olay nedeniyle ve hangi tarihte başladığı da kayda bağlanmalıdır. Evlilik, doğum ya da vefat gibi olaylar belirli bir tarihte gerçekleşir. Çalışan izin talebini daha sonra iletse bile bordro ve puantaj kaydında olay tarihi ile fiilen kullanılacak izin günlerinin birbirini açıklaması gerekir. Böylece yıllar sonra “bu üç günlük eksiklik neydi?” sorusu çıktığında kayıt tek başına anlaşılabilir olur.
İzin kaydında “mazeret” yazmak yerine nedeni belirtin
Kanundan doğan ücretli mazeret izni kapsamına giren bir olay varsa bunu doğrudan yıllık izin bakiyesinden düşmek, iki farklı hakkı birbirine karıştırır. Çalışanın daha uzun süreye ihtiyacı varsa mazeret izninin sonrasına yıllık izin veya tarafların anlaştığı başka bir izin türü eklenebilir. Ancak kayıtta hangi günlerin mazeret, hangilerinin yıllık izin olduğu açıkça ayrılmalıdır.
İzin ekranında yalnız “mazeret izni” seçeneği bulunması pratik görünür; fakat raporlama açısından evlilik, babalık, yakın vefatı veya engelli çocuğun tedavisi gibi nedenleri ayrı alt türlerle tutmak daha anlamlıdır. Bu ayrım hem doğru süreyi uygulamayı kolaylaştırır hem de çalışan dosyasında hangi hakkın ne zaman kullanıldığını gösterir. Hassas sağlık bilgileri söz konusu olduğunda ise yalnız gerekli bilgiyi kaydetmek ve erişimi sınırlamak gerekir.
Sonuç
Mazeret izninde tek bir gün sayısı yoktur. Önce mazeretin türünü belirlemek, ardından kanuni süreyi ve varsa işyeri tarafından sağlanan ek hakkı kontrol etmek gerekir. Evlilik, evlat edinme ve belirli yakınların ölümü için üç gün; eşin doğumu için beş gün; belirli şartlardaki çocuk tedavisinde ise yılda on güne kadar ücretli izin temel çerçeveyi oluşturur.
Sık Sorulan Sorular
Özel sektörde evlilik izni kaç gün?
4857 sayılı İş Kanunu kapsamında işçinin evlenmesi halinde üç gün ücretli mazeret izni vardır.
Özel sektörde babalık izni kaç gün?
Eşi doğum yapan işçiye beş gün ücretli mazeret izni verilir.
Ölüm izni kimler için geçerli?
Ana, baba, eş, kardeş veya çocuğun ölümü halinde üç gün ücretli izin düzenlenmiştir.
Mazeret izni yıllık izinden düşer mi?
Kanuni ücretli mazeret izinleri yıllık izin hakkından ayrı tutulur; yıllık izin bakiyesinden mahsup edilmemelidir.
BasitİK’ta ilgili konu
İzin türlerini ayrı ayrı kayıt altına almak için İzin Takip Programı
Kaynaklar
- 4857 sayılı İş Kanunu
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı - İş Kanunu SSS
İK süreçlerinizi farklı dosyalarda takip etmeyin
Personel, izin, mesai ve özlük kayıtlarını BasitİK ile tek panelde daha düzenli şekilde yönetin.
BasitİK'yı İncele
